Tranzisyon Negosye

Yon Tranzisyon negosye?

Pwopozisyon pou yon dènye tranzisyon pasifik

Analiz kriz la: yon peyi san lidè 

Pwopozisyon sòti: yon Konbit Nasyonal

Defi prensipal: mobilize moun

Travay konbit la: Enstisyonalize batay pou #AyitiNouVleA 


Analiz kriz la: yon peyi san lidè

Ayiti ap kontinye mache san kanpe pou tonbe nan tchouboum. Prekarite vin pi grav. Ensekirite pran rasin. Prèske de mwa lòk soti pou prèske fini ak yon ekonomi ki te deja ap agonize. Egzekitif la pèdi mwayen aplike politik e li klè li pa gen ankenn solisyon. Men kriz sa pa jis konjonktirèl - menm si enkonpetans ekip ki nan pouvwa a eksepsyonèl - kriz n ap viv la sistemik. Solisyon an mande pou n ale pi lwen pase voye yon gouvènman oswa yon lòt Prezidan ale.

Aktyèlman, sou sèn politik la, Prezidan Jovenel Moïse ak gouvènman l yo pa gen anpil alye. Nan jan sitiyasyon an ye a, pouvwa prezidan repiblik la parèt trè fèb. Nou ka wè aklè, nan yon sityasyon kote sosyete a divize, e kote Leta k ap dirije a pèdi kontwòl teritwa li, Prezidan an pa gen anpil bagay an favè li. Li sanble ap goumen pou kenbe yon pouvwa jis pou lafòm. Yon pouvwa li genyen nan eleksyon ki te gen anpil iregilarite epi kote yon gran majorite moun pa te patisipe. Anfèt, Prezidan Moïse an fas yon kriz lejitimite, legalite li mete devan an pa solid. Rezilta: Li pa gen ankenn otorite e majorite popilasyon an pa rekonèt li gen otorite. Ipotèz sa vin konfirme pa yon sondaj pa telefòn ANVA te òganize soti 20 novanm rive 5 desanm 2019 sou yon echantiyon 1001 moun nan popilasyon Ayisyèn lan. Dapre rezilta sondaj la, 55% moun ki reponn di yo pa fè Prezidan Jovenel Moïse konfyans pou li dirije peyi a.

An fas pouvwa an plas la, gen yon Opozisyon ki pa kredib, ki gen ladann moun ki patisipe nan kenbe sistèm peze souse, koripsyon, ak enpinite popilasyon an pa vle a. Moun ki te al nan eleksyon ki se apèn si yo fè 1%, moun ki te patisipe nan mete pouvwa aktyèl la kote li ye a, moun popilasyon an pa fè konfyans pou dirije desten li. Apre yon lane, popilasyon an fè konsta enpuisans opozisyon sa pou fè chavire pouvwa politik la sou bò pa l. Dapre sondaj ANVA te fè a, popilasyon an rejte moun ki alatèt opozisyon sa a an mas: 90% moun ki aksepte patisipe nan ankèt la di yo pa fè moun ki alatèt opozisyon yo konfyans pou dirije peyi a. 

Chat konnen, rat konnen, barik mayi a rete an plas. Depi novanm 2018, mobilizasyon ap fèt nan peyi a pou mande Prezidan an demisyone. Depi novanm 2018, Prezidan an derefize demisyone. Nou sou ennan lòk. Nou sot fè de mwa fèmen lakay nou, kote timoun pa ka ale lekòl, lopital ap fèmen, ouvriye pa ka ale travay, chofè kamyon, bis ak kamyonèt ap sibi menas, machann pa ka vann, pri manje ap moute, ekonomi a kanpe. Nou p ap kapab kontinye konsa lontan ankò.

Poutan, jounen jodia, sondaj ANVA a montre: 

  1. 68% popilasyon an panse Prezidan Jovenel Moïse dwe fini manda l, e ;
  2. 93% popilasyon an pa dakò ak mouvman “peyi lòk” la, enkliyan moun ki panse Prezidan an ta dwe demisyone. 

Sa vle di, sondaj la montre aklè majorite popilasyon an pito stabilite pase soufrans yo sot pran nan lòk la. Si Prezidan Moïse deside pou li pa demisyone - e si opozisyon an pa ka fè l demisyone -  kriz la ap vin pi grav. Solisyon an se negosye yon tranzisyon. 

Tranzisyon sa t ap tabli yon Leta ki garanti respè dwa tout moun pou yo viv byen, nan libète ak sekirite. Sa vle di retabli otorite Leta, pou garanti dwa tout Ayisyen respekte, san kondisyon. Sa vle di tou mete an plas yon baz enstitisyonèl solid pou peyi a avanse.

Pou nou rete nan yon demach enstitisyonèl, epi redui vyolans politik ak anachi, tranzisyon sa se Prezidan Jovenel Moise ki ap lanse li ofisyèlman menm jan sa fèt nan lòt tranzisyon demokratik tankou, an 1990, ak Konferans nasyonal souvren nan Benen, konsa, nasyon an ap retabli diyite fonksyon prezidansyèl la. Lide a se met an plas yon konbit sitwayen nasyonal pou refòme sistèm politik peyi a pou n soti definitivman nan kriz la epi òganize eleksyon. Dapre sondaj ANVA a, 87% popilasyon an apiye pwopozisyon sa a.

 

Pwopozisyon sòti: yon Konbit Sitwayen Nasyonal

Misyon Konbit Nasyonal sa se asire chanjman rejim pandan n ap evite reyalize yon ènyèm dyalòg ki pa enterese pèsonn. Se pou sa desizyon Konbit lan dwe gen fòs egzekisyon: sou nouvo konstitisyon an (n ap soumèt nan referandòm); sou eleksyon jeneral antisipe; sou kontwòl bidjè ak depans leta; sou ranfòse kapasite aparèy jidisyè a; sou pwosè Petrocaribe ak lòt dosye ki an sispan, sou franchiz dwanyè ki pa jistifye; sou konsesyon ki pa an favè Leta; sou kontrebann « legal » ak lòt fòm banditis « legal »; sou chwa yon Premye Minis (pou debloke èd entènasyonal la, elt) ...

Kriz lidèchip k ap travèse Ayiti a, k ap travèse monn nan, se yon opòtinite. Foul moun k ap leve kanpe plizyè kote pou tabli fòs chanjman san lidè, se siyal nou dwe travay pou nou enstitisyonalize revandikasyon popilasyon an ak refòm ki nesesè pou antame tranzisyon k ap mennen nou nan #AyitiNouVleA. Nou se peyi konbit, peyi lakou, se moman pou nou mete tèt nou ansanm pou nou konstwi rèv ayisyen an. Moman pou nou repare yon sosyete kote mefyans nou genyen youn pou lòt pèmèt move je antann yo pou domine nou. 

Rete pou nou jwenn kijan n ap chwazi Delege k ap patisipe nan Konbit sa. Jovenel Moïse pa enspire konfyans kidonk gouvènman an pa ka patisipe nan chwa sa. N ap bezwen jwenn moun ki reprezante blòk solidarite toutbon, moun ki vrèman ka pale pou moun ki voye yo a; pa moun ki gen abitid patisipe nan “dyalòg” pou yon “pèp” ki pa menm konnen yo. Nou ka panse fè yon tiraj o sò tou, sou prensip yon sondaj syantifik, an fonksyon yon seri kritè san fòs kote. Toutfwa, dapre sondaj ANVA a, 62% moun ta sanble pito ke chak zòn chwazi epi voye delege pa yo. 

An rezime, Ayiti Nou Vle A pwopoze pou nou sòti nan kriz la toutbon, pou nou òganize yon Konbit Sitwayen Nasyonal ki pou pèmèt nou fè tranzisyon sot nan sistèm sa ale nan yon lòt, pasifikman.

 

Defi prensipal: mobilize moun

Konbit lan dwe gen yon vrè reprezantasyon nasyonal. Nou bezwen rasanble asosyasyon, gwoupman, òganizasyon ... toupatou nan peyi a ki aksepte rejwenn pwojè sa epi  ki ka bay delege ki vrèman reprezantatif, ki genyen blòk solidarite reyèl avèk yo. Si nou reyisi fè sa, nou ka konvenk politisyen yo aliye yo tou, sa ki ap ranfòse kapasite negosyasyon nou ak kredibilite nou kòm fòs pwopozisyon. Konsa n ap mete Prezidan an an fas miray sa a epi ba li yon chans pou sove diyite fonksyon an. Li ap prezide tranzisyon an pandan gen yon nouvo Premye Minis ki sòti nan Konbit Nasyonal la, yon nouvo konstitisyon... Epi eleksyon jeneral antisipe òganize pou ranplase tout moun.

Premye kesyon nou dwe poze tèt nou se: kijan nou fè rive la?

  • Kijan nou fè genyen prezidan sa a ?
  • Kilè epi kijan Prezidan an dwe kite pouvwa?
  • Ki moun/Kisa ki ap ranplase l?
  • Ki pwojè sosyete nou genyen pou peyi a?

Reflèks nou depi nou fin jete diktati Divalye a, se jete Prezidan. Pratik sa ban nou 17 prezidan, 24 premye minis ak tou dechoukaj apre dechoukaj. Chak fwa, nou twonpe nou lidè. Chak fwa enstitisyon n yo vin pi fèb, jis yo fin depafini. Li lè pou nou chanje paradigm, pou n mete #LideAnvanLidè.

Depi 14 jiyè 2018, ANVA ap pale sou nesesite pou nou ale pi lwen. Asosyasyon an ak tout pwojè a rive kreye paske genyen twa preyokipasyon :

  • Feblès enstitisyon yo
  • Pwoblèm jistis sosyal
  • Kesyon finansman ak devlòpman nou

Nan mitan twa preyokipsyon sa yo nou idantifye koripsyon ak enpinite kòm pi gwo obstak pou nou rive chanje sistèm lan. Se pou sa nou lanse alèt, nou inisye, nou soutni mouvman demann redisyondkont sou lajan PetroCaribe a; mande #KotKòbPetroCaribeA. 

Se sèl lajistis enstitisyonèl, rasyonèl, enplakab ki ap ka fè nou antre nan lojik redresman. Se li k ap ka sòti Ayiti nan jistis lari avèg ak inefikas la. Konbit Nasyonal la ap gen pou kòmanse premye pa sa sou chimen enstisyonalizasyon lavi politik an Ayiti. Se pou sa n ap bezwen mobilize yon maskimòm moun dèyè l. Dapre sondaj ANVA a, 87% moun apiye pwopozisyon konbit la.

 

Travay Konbit lan: Enstisyonalize batay pou #AyitiNouVleA

Kòm Chèf Leta a pa gen kontwòl sitiyasyon an e li pa ka fè fas a responsabilite l

Kòm Gouvènman an pa gen ni lejitimite, ni legalite, ni kredi pou moun fè l konfyans pou gouvène

Kòm Palman an, nan tou de Chanm li yo, trayi atant popilasyon an, lè li pa pran desizyon li te dwe pran nan moman pou l te pran yo malgre l te gen tout pwovizyon legal pou fè sa

Se pèp ayisyen an ki pou repran kontwòl demokrasi l la, pou li al mete lòd nan dezòd.

Sou koutèm, sa vle di establize peyi a, redui vyolans politik, ak pèmèt sitwayen patisipe nan brase lide.

Sou mwayentèm, sa vle di devlope mezi pou ranfòse brase lide ak konfyans ant tout patiprenant yo.

 

Pou tranzisyon negosye a posib, fok tout pati an prezans yo dako pedi kichòy pou tout moun ka genyen:

  1. Jovenel Moïse dwe kapab limite dire manda l la pou l lanse tranzisyon an li menm, yon tranzisyon pasifik pou fè yon chanjman rejim politik, kite yon Leta peze souse ale nan yon Leta ki respekte diyite; Sa vle di:
    1. nonmen san fòs revokasyon, yon komite ki soti nan blòk solidarite sosyete sivil la ak misyon pou li mete Konbit nasyonal la sou pye
    2. konvoke tousuit Palman an, nan yon seyans ekstrawòdinè pou vote yon lwa pou kreye Konbit Nasyonal la
    3. kanpe lwen pou kite komite a travay ak yon delè yon mwa pou òganize Konbit nasyonal la
    4. enstale Konbit nasyonal la e ba li tout mwayen pou li travay
  2. Opozisyon an dwe kapab pran yon direksyon konstriktif ki pou pèmèt peyi a pran yon souf (trèv) epi pèmèt lòt sektè nan peyi a patisipe nan rezolisyon kriz la. 


Konbit Nasyonal la pral gen responsabilite sa yo:

  • Vote yon Asanble Konstitiyant epi fè vote yon konstitisyon nan yon delè ki pa depase yon lane. Gen yon premye travay la: www.ayitinouvlea.org/konstitisyon ki ka sèvi kòm premye materyo. Asanble a ap gen pou l soumèt Konstitisyon an bay popilasyon an vote sou fòm referandòm. Egzanp peyi Islann an 2018 la ka enspire nou la.
  • Remete sou pye sistèm jidisyè a pou reyalize, pami lòt  dosye ijan, Pwosè lajan Petrocaribe a.
  • Retire tout privilèj, franchiz ki pa jistifye, konsesyon ki pa an favè Leta, elt.
  • Bay Lapolis mwayen pou li repran kontwòl zòn yo rele zòn nondwa yo epi ranfòse sekirite tout Ayisyen ak Ayisyèn.
  • Mete sou pye enstitisyon elektoral ki pou òganize eleksyon nan yon delè ki pa depase 18 mwa.

 

Afiche 3 reyaksyon

Souple verifye imel ou pou yon lyen k ap pèmèt ou aktive kont ou.
  • Darline Beaugris
    commented 2020-01-02 23:04:05 -0400 · Flag
    ANVA gen anpil bèl lide e mwen le fèt ke nou demontre ke peyi pa ka fèt ak mòd sitwayen nou gen la yo, li pa ka fèt san nou pa envesti nan limen. Nou montre ton atravè lide nou, pwopozisyon,sondaj, atid enpòtans pou n kominike ak moun yo, enpòtans lasyans genyen nan konstiksyon yon peyi, men mwen gen yon rezèv oubyen yon kesyon:
    Kijan nou pra l materyalize lide sa yo? Èske nou konte patisipe nan eleksyon k ap vini yo? Ki wòl yon moun k ap viv dyaspora pra l jwe nan konstiksyon peyi ya ? Èske nan nouvèl konstitisyon dyaspora ka vin prezidan okipe pòs nan leta? Èske li ka vin pote eskspètiz li? Èske l ka vin envesti? Ki wòl kilti pra l jwe nan lòt Ayiti nou vle ya?
  • Patricia Camilien
    commented 2019-12-24 21:27:51 -0400
    Bonjou Bernard. M ap seye reponn kòmantè w la rapidman.

    Tou dabò, li enpòtan pou konprann, ANVA se lide li pote, men se ansanm pou n fè yo tounen yon reyalite, si nou mache ak yo; nou sa enkli tout moun ki fè pwopozisyon an. Anpil nan sa nou di la yo, nan lòt pwopozisyon, diferans pa nou, nou fè sondaj, nou pwopoze, nou pa egzije. Pou evite dappiyanp, nou mande pou se moun ki reprezante vre blòk solidarite ki delege. Lòt solisyon an, se te tiraj o sò men moun yo rejte opsyon sa nan sondaj la.

    Sou kesyon finansman an. ANVA jwenn sibvansyon nan men 2 òganizasyon, AJWS ak US Embassy. Nan tou de ka yo, nou aplike nan pwogram yo genyen, nou ekri yon pwojè, yo dakò avè l, yo finanse l. Djòb nou se asire n, nou fè sa nou di n ap fè a. Anbasad amerikèn sibvansyone 3 kanpay odyovizyèl sou demokrasi, koripsyon, enpinite, nan kad non yon pwogram sekyon Afè Kiltirèl la genyen chak ane. AJWS finanse #OditKolektif sou #KotKòbPetroCaribeA. Nan tou de ka yo, nou gen yon kontra sibvansyon ki siyen, nou angaje sèlman sou pwojè nou te soumèt la, kidonk pa gen risk pou ankenn dokiman reflete lòt bagay ke travay ANVA.
  • Bernard Lubin
    commented 2019-12-15 17:18:57 -0400 · Flag
    Bonlizay tout moun.
    Mwen felisite nou pou travay sa nap fè a pou ride nou konprann reyalite a epi wè Kijan nou ka pote yon solisyon nan sa kap rive nan peyi a. Mwen li dokiman an, mwen eseye konprann demach la. Lide konbit lan parèt yo lide ki chita sou koutim nou. Menmjan nan lakou yo te gen yon grandèt lide konbit lan ta dwe chita sou sa. Nou konnen gen anpil zòn se nèg ak zam ki ranplase grandèt yo. Kijan nap fè pou n apwoche moun sa yo?
    Nan menm lide konbit lan, kijan n pral fè pou evite moun ki malonèt pa (moun ki gen gwo zam ak lajan sal pa rantre kòm lidè kominote nan konbit nasyonal la sou pretèks yo se lidè kominotè?
    Aprè tout analiz mwen fè m wè tout gwoup fè pwopozisyon. Eske nou fè demanch pou n rankontre ak lòt gwoup yo pou nou ka rasanble tout lide oubyen Nap tann se yo ki vini jwenn Ayitinouvlea pou diskite sou dokiman chak gwoup sa yo?
    Epi janm w wè mesye Jovenel kanpe a li pa sou bit ni demisyone ni bay yo gwoup dirije san l pa gen okenn otorite sou li. Kijan nap ka enpoze l sa epi fè l aksepte l.

    Epi eske moun oubyen enstitisyon kap finanse kèk nan aktivite nou yo pa yon ris pou yo enpoze sa yo vle nan dokiman Nap fè soti yo oubyen aksyon nap gen pou n mennen yo?

    Mèsi pou espas sa kap pèmèt nou vanse sou ki pi bon mwayen nou dwe soti Nam kriz sa. Bonlizay bon travay